Polski CSR ma się dobrze, ale czy może być lepiej ?

Jak wygląda polski biznes? Walka o przeżycie, niestabilność przepisów, denerwująca biurokracja, niesolidni partnerzy, układy, korupcja... Ale nawet na takim gruncie rozwija się społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR).

A klimat do jej rozwoju - jak pokazuje badanie z zakresu CSR w Polsce ? jest w Polsce coraz lepszy. Takimi wnioskami można podsumować niedawno zakończone Forum ?Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w Polsce. Od pojedynczych inicjatyw do wspólnego działania? współorganizowane przez UNDP.

Celem Forum było zainicjowanie publicznej debaty wokół wyników pierwszego badania dokumentującego stan rozwoju społecznej odpowiedzialności biznesu w Polsce. Dyskusja w Centrum Zielna zgromadziła przedstawicieli różnych podmiotów zajmujących się tematyką CSR. Byli wśród nich m.in.: Anna Darska (UNDP w Polsce), Jacek Wojciechowicz (Bank Światowy), Mirella Panek-Owsiańska (Forum Odpowiedzialnego Biznesu), Dorota Goliszewska (Manager Magazin), Kazimierz Kuberski (Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej) Lech Pilawski i Jacek Męcina (PKPP Lewiatan), Katarzyna Grzeszczyk (Krajowa Izba Gospodarcza), Grzegorz Piekalski (CentrumCSR.pl) oraz Kamil Wyszkowski (UNDP).

Czy CSR jest wciąż w Polsce nieznaną nazwą, chwytem marketingowym obliczonym na budowanie pozytywnego wizerunku firmy? Przegląd mapy Europy i różnych modeli funkcjonowania CSR na świecie, który przedstawił prof. Wojciech Gasparski z Centrum Etyki Biznesu, daje wyraźny dowód na różnicę w stopniu zaawansowania praktyki CSR w Polsce i w Europie. W krajach zachodnich zadawane są na temat CSR pytania o granice przejrzystości, w Polsce są to raczej postulaty przejrzystości. CSR w Europie jest omawiany w szerszej perspektywie dążenia do zrównoważonego rozwoju. W Polsce ciągle toczą się spory definicyjne - czy CSR to tyle samo co ?rzetelność kupiecka?, działania prokonsumenckie? Czy to coś więcej niż terminowe płacenie pensji i czy coś lepszego niż nastawione na poprawę wizerunku akcje charytatywne?

CSR ma realną wartość ekonomiczną i wpływ na konkurencyjność. W Polsce wciąż potrzeba kampanii uświadamiającej, czym jest CSR i jak się go robi? Ostatnie badania udowadniają istnienie korelacji między produktywnością a etycznością. CSR jest czynnikiem stabilizującym działalność firmy i środkiem zapobiegawczym na ewentualny kryzys ? powiedziała Katarzyna Grzeszczyk z Krajowej Izby Gospodarczej. Dlaczegoby w takim razie polskie przedsiębiorstwa, w znacznej mierze narażone na działanie w niestabilnych warunkach, nie mogły skorzystać z koła ratunkowego CSR?

Zgoda panuje natomiast na wszystkich szczeblach, jeśli chodzi o wzmocnienie społecznej odpowiedzialności biznesu w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Mitem okazało się, jak wskazał Lech Pilawski, przekonanie, że zakładające w Polsce swoje oddziały światowe korporacje przenoszą automatycznie na polski grunt wysokie standardy CSR wypracowane za granicą. I więcej - zarażają nimi polski biznes. Jak pokazuje doświadczenie, przeniesienie doświadczeń korporacji do Polski, szczególnie na działalność firm sektora MSP jest bardzo trudne i nie odbywa się spontanicznie. A żeby CSR stał się popularny i praktykowany wśród małego i średniego biznesu w Polsce, potrzebne jest zastosowanie specyficznych środków dotarcia z informacją.

Niezbędna jest popularyzacja wiedzy na temat CSR, także za pomocą mediów. Te jednak mogą mówić o CSR w ujęciu problemowym, gdyż informowanie o konkretnych praktykach firm naraża dziennikarzy na oskarżenie o kryptoreklamę. Beata Chądzyńska z TVN CNBC wyjaśniła, że mediom łatwiej jest poruszać tematy, które skupiają w dyskusji wiele osób i koncentrują się na ważnych wydarzeniach. Przykładem zaangażowania mediów w popularyzacje społecznej odpowiedzialności biznesu jest opublikowany w Menager Magazine Good Company Ranking. To lista 50 firm, które stosują strategię CSR do rozwoju firmy. Tegorocznym zwycięzcą została firma BP, która stawia na permanentny CSR, codzienna praktykę a nie jednorazowe, spektakularne projekty. Niestety praca nad rankingiem udowodniła, jak wskazywała Dorota Goliszewska redaktor anczelna Manager Magazin, że polskie firmy boją się CSR i jawności. Na ankiety nie odpowiedziało aż 200 firm, tłumacząc ten fakt np. zakazami wynikającymi z polityki korporacyjnej. Częściej prawdziwym powodem bywa jednak lenistwo czy nieznajomość zagadnienia.

W związku z liczną i różnorodną reprezentacją podmiotów na Forum nie obyło się bez sporów ? głownie na temat definicji CSR oraz sposobów moderowania jego rozwoju w Polsce. Rządowy plan do nadania rozwojowi CSR ram legislacyjnych napotyka na ostry sprzeciw. Lech Piławski wskazuje, że grozi to przerostem regulacji, a prawdziwy CSR powinien być silny świadomością społeczną i świadomością biznesu. Próbie nadania biurokratycznej struktury ruchowi na rzecz CSR w Polsce przeciwstawia inne propozycje: działania deregulacyjne, np. rozwiązania podatkowe.

Odpowiedzialny biznes w Polsce?

Ciekawych danych opisujących stan CSR w Polsce dostarcza Raport ?Społeczna Odpowiedzialność Biznesu. Wstępna Analiza? zaprezentowany przez dr Bolesława Roka i Iwonę Kuraszko z Forum Odpowiedzialnego Biznesu. Jest on efektem pierwszego badania na ten temat w Polsce. Podstawowym warunkiem wzmocnienia podstaw społecznej odpowiedzialności polskiej gospodarki według tego opracowania jest systematyczna współpraca administracji publicznej oraz liderów politycznych.

W poprzednich latach mieliśmy do czynienia raczej z jednostkowymi inicjatywami, przede wszystkim wymuszanymi przez Komisje Europejską. W ostatnich miesiącach da się jednak zauważyć zmianę. W polskim biznesie pojawiły się: potrzeba koordynacji działań CSR, opracowywanie planów i strategii oraz rosnąca wiedza i świadomość. Pojawia się coraz więcej projektów finansowanych z UE na rzecz kształtowania odpowiedzialnych postaw wśród przedsiębiorców. Raporty branżowe, konferencje, szkolenia, samoregulacje branżowe, raporty badawcze, konferencje naukowe ? wszystko to tworzy pozytywny społeczny klimat dla CSR.

Według autorów raportu badane firmy mogą być podzielone na 3 odrębne grupy różniące się pod względem podejścia do zagadnienia społecznej odpowiedzialności biznesu: ?Początkujący? ? 40 proc. badanych podmiotów, ?Obserwatorzy? - 45 proc. oraz ?Liderzy? ? 15 proc. ?Początkujący? to firmy, które charakteryzuje brak strategii społecznej odpowiedzialności i wiedzy na ten temat, jednak w praktyce firma angażuje się w działania CSR. Celem i motywacją działań CSR jest dla nich ulepszanie relacji z najbliższym otoczeniem, najczęściej poprzez sponsoring lokalnych inicjatyw. Menedżerowie rozumieją sieć powiązań, w jakiej firma się znajdują, jednak nie postrzegają siebie jako agentów zmiany społecznej na dużą skalę. Brak jest osoby odpowiedzialnej za CSR. To zwykle polskie firmy.

Natomiast ?Obserwatorzy? to grupa firm, które posiadają nieskoordynowane części strategii CSR, firma rozważa wdrażanie nowych instrumentów CSR. Nie wszyscy interesariusze są zidentyfikowani, firma definiuje ich jako klientów, pracowników, społeczność lokalną i partnerów biznesowych. Komunikacja z interesariuszami ma charakter asymetryczny, poprzez CSR firma stara się uzyskać ich przychylność. Celem angażowania się w CSR jest przede wszystkim poprawa wizerunku, działania skoncentrowane są na programach zaangażowania społecznego. Komórka albo osoba ds. CSR jest najczęściej w dziale komunikacji lub PR. Zwykle są to korporacje międzynarodowe i duże polskie firmy.

Strategia CSR ?Liderów? jest częścią strategii globalnej. Dokładnie zdefiniowani interesariusze, firma prowadzi stały dialog z niektórymi z nich. Sama uważa się za pioniera, który wyznacza standardy w nieetycznym otoczeniu. Firma dostosowuje ogólną strategię CSR do potrzeb i specyfiki rynku lokalnego i jego problemów, starając się je skutecznie rozwiązywać. Motywacja i dobre zrozumienie społecznej odpowiedzialności u top menedżerów, którzy są świadomi potencjału, jaki niesie CSR. W takiej firmie zatrudniony jest specjalista lub zespół ds. CSR w Dziale Relacji. Przykładami w tej grupie mogą być niektóre korporacje międzynarodowe.

W firmach coraz częściej pojawiają się programy wolontariatu pracowniczego jako element polityki HR, zwiększa się ilość kodeksów etycznych. Niestety polskie firmy wciąż nie tworzą kompleksowych strategii CSR, patrząc jedynie na wybrane obszary swojej działalności jak przynaje Mirella Panek ? Owsiańska z Forum Odpowiedzialnego Biznesu. Papierowe kodeksy i konferencyjne deklaracje, brak kontrowersji wokół CSR to zagrożenia dla rozwoju CSR w Polsce. Dla przyszłości odpowiedzialnego biznesu ważne jest prowadzenie badań, które pomogą określić kierunki dalszej pracy, popularyzowanie CSR w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw oraz współpraca wszystkich środowisk na rzecz tego celu. Odpowiedzią na potrzebę większej aktywności na rzecz tworzenia platformy dialogu na temat CSR w Polsce jest zorganizowanie spotkań grup roboczych w następstwie Forum. Ta formuła działania poprzez dialog różnych środowisk ma przede wszystkim budować zaufanie i lepiej wykorzystać potencjał trzech sektorów stanowiących fundament demokratycznego państwa: administracji państwowej, przedsiębiorstw oraz organizacji pozarządowych ze znaczącą rolą mediów.

Forum Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w Polsce ?Od Pojedynczych Inicjatyw do Wspólnego Działania? odbyło się 15 października 2007 r. w Centrum Zielna.

Pliki do pobrania: